Wat is het?
Hoe ontstaat een gaatje?
In je mond zitten altijd bacteriën. Ze vormen samen een plakkerig laagje op je tanden: tandplak. Als je eet of drinkt met suiker, maken die bacteriën zuren.
Die zuren halen mineralen uit het glazuur, de harde buitenlaag van je tand. Na het eten herstelt je speeksel de schade weer, met hulp van fluoride. Eet of drink je vaak, dan krijgt je tand geen tijd om te herstellen. Dan ontstaat eerst een witte plek, en later een echt gaatje.
Niet de hoeveelheid suiker is het belangrijkst, maar hoe vaak je eet of drinkt. Tien keer een snoepje over de dag is slechter dan dezelfde snoepjes in één keer.
Klachten
Wat merk je ervan?
Een beginnend gaatje doet geen pijn. Daarom vindt de tandarts het vaak pas bij de controle. Later kun je merken:
Witte of bruine plek
Een matte witte vlek of bruine verkleuring, vaak langs het tandvlees.
Zichtbaar gaatje
Een gaatje of donkere groef. Soms blijft er eten in hangen.
Gevoelig
Een korte pijnscheut bij koud, warm of zoet.
Pijn
Pijn die blijft of vanzelf opkomt. Het gaatje zit dan dicht bij de zenuw.
Zelf doen
Wat kun je zelf doen?
- Poets 2 keer per dag 2 minuten met fluoridetandpasta.
- Spuug de tandpasta uit, maar spoel niet na met water. Dan werkt de fluoride langer.
- Eet en drink hooguit 7 keer per dag, inclusief de maaltijden. Water drinken telt niet mee.
- Maak elke dag de ruimtes tussen je tanden schoon, bijvoorbeeld met ragers.
- Poets de tanden van je kind na tot ongeveer 10 jaar.
- Ga naar de controle. De tandarts bepaalt samen met jou hoe vaak dat nodig is.
Hulp zoeken
Wanneer naar de tandarts?
Maak een afspraak als
- je een witte of bruine plek ziet die er eerder niet was
- je een gaatje ziet of voelt, of als er steeds eten blijft hangen
- een tand gevoelig is bij koud, warm of zoet
- er een stukje van een tand of vulling af is
Bel direct je tandarts als
- je pijn hebt die blijft, je wakker houdt of vanzelf opkomt
- je wang of tandvlees dik wordt
- je koorts krijgt en een tand pijn doet
Ben je benauwd of kun je niet meer slikken? Bel 112.
Buiten kantoortijd bel je de tandartsenspoeddienst; het nummer staat op het antwoordapparaat of de website van je eigen tandarts. Lees ook spoed: wat te doen.
Behandeling
Wat doet de tandarts?
De tandarts probeert zo weinig mogelijk te boren. Wat er gebeurt, hangt af van hoe ver het gaatje is.
- Beginnend gaatje: zonder borenBeter poetsen, minder vaak eten en extra fluoride. Zo kan een witte plek stoppen of herstellen.
- Gaatje in de groevenSoms sluit de tandarts de groef af met een dun lakje.
- Echt gaatje: een vullingDe tandarts haalt het aangetaste deel weg en vult de tand, meestal met composiet (witte vulling).
- Gaatje tot in de zenuwDan is een wortelkanaalbehandeling nodig, of soms moet de tand eruit.
Een vulling herstelt de tand, maar neemt de oorzaak niet weg. Zonder goed poetsen en minder vaak eten kan er een nieuw gaatje ontstaan, ook naast de vulling.
Meer over cariës · Voor wie meer wil weten
Demineralisatie en remineralisatie
Onder een pH van ongeveer 5,5 lost glazuur op (demineralisatie). Speeksel en fluoride bouwen mineralen weer in (remineralisatie). Wint het oplossen het vaker, dan ontstaat netto mineraalverlies.
Stadia
- Witte vlek: oppervlak nog heel, herstel mogelijk.
- Glazuurcariës: nog binnen het glazuur, vaak nog te stoppen.
- Dentinecariës: een echte holte, meestal een vulling nodig.
- Diepe cariës: dicht bij de zenuw; risico op pulpitis of abces.
Diagnose
De tandarts kijkt naar schone, droge tanden en beoordeelt of een plek actief (mat, ruw) of inactief (glanzend, hard) is. Gaatjes tussen de tanden zijn vaak alleen op een bitewing-röntgenfoto te zien. Hoe vaak die nodig is, hangt af van je risico.
Behandelopties
- Fluoridelak op actieve plekken.
- Niet-restauratieve behandeling: het gaatje goed reinigbaar maken en met fluoride stoppen, vooral bij melktanden en bij ouderen.
- Wortelcariës bij ouderen: fluoride is het best bewezen middel om het proces te stoppen.
Richtlijnen
Waar is deze informatie op gebaseerd?
Deze pagina volgt de KIMO-richtlijn Mondzorg voor jeugdigen (2020), de KIMO-richtlijn Wortelcariës bij ouderen (2025) en het Advies Cariëspreventie van het Ivoren Kruis.
De lijn in alle drie: voorkomen gaat voor boren, en als er behandeld moet worden, dan zo weinig mogelijk ingrijpend.
Zie ook
Verwante onderwerpen
- Vullingen — hoe een gaatje wordt hersteld.
- Fluoride — het best bewezen middel tegen gaatjes.
- Voeding en mondgezondheid — waarom hoe vaak je eet zo belangrijk is.
- Gaatjes in de tandwortel — gaatjes bij ouderen en bij terugtrekkend tandvlees.
- Gaatjes bij kinderen — behandelen zonder boren bij melktanden.
- Ontstoken tandzenuw — wat er gebeurt als een gaatje de zenuw bereikt.